ANASAYFA LEZZET'TEN HABERLER PİRİNÇ NEDİR, ÇEŞİTLERİ NELERDİR? BEREKET SİMGESİ PİRİNCİN MUTFAKLARDAKİ YERİ!

PİRİNÇ NEDİR, ÇEŞİTLERİ NELERDİR? BEREKET SİMGESİ PİRİNCİN MUTFAKLARDAKİ YERİ!

Pirinç nedir, nerelerde kullanılır? En lezzetli pirinç çeşitleri ve pirincin dünya mutfağındaki yeri..
Bereketin simgesi Pirinç

Öğünlerimizde hemen her gün türlü şekillerde tükettiğimiz pirinç, diğer ülkelerin mutfaklarında da özel bir yere sahip. Binlerce yıldır dünyanın çeşitli yerlerinde tarımı yapılan pirinci, ilk tarımından günümüze kadar inceledik.

Birbirinden lezzetli yemeklerin yer aldığı pilav tarifleri sayfamızı mutlaka ziyaret edin.


PİRİNÇ SİMGESİNİN ANLAMI NEDİR?

Pirinç neredeyse bütün dinlerde bereketi temsil eder. Küçük keselerin içine pirinç doldurup evin belli köşelerine asmak, gelinin başına pirinç atmak, gelin çeyizinin bulunduğu bohçaların arasına pirinç serpmek gibi. Hatta pilavı bir tek pirinç tanesini bırakmadan yemek.


PİRİNÇ NEDEN BEREKETİN SİMGESİ?

Bereketinin, pirinç bitkisi üzerinde bulunan tanelerin çokluğundan veya piştiğinde iki misli çoğalmasından kaynaklandığı söyleniyor. Yetiştiği her ülkenin mutfağında ayrı bir kültür yaratmış, her zaman için özel bir yere sahip olduğunu hissettiren bir bitki, pirinç. Yetiştiği bitkiden toplanıp soframızda bir yemek haline gelmesi binbir emeği gerektiriyor. Artık teknoloji var diyeceksiniz ama olsun, geleneksel yöntemler halen çok yaygın olarak kullanılıyor.


İLK PİRİNÇ TARIMI NE ZAMAN YAPILDI?

Anadolu‘da ilk pirinç tarımının 10. yüzyılda yapıldığı tahmin ediliyor. Gerçi bunun öncesinde Türklerin pirinç ile olan tanışıklığı Orta Asya‘ya dayanıyor. Çinlilerle yoğun olarak yaşanan kültür alışverişi döneminde pirinç tüketme alışkanlığını edinmişiz. Pilav çeşitlerimiz arasında bulunan Özbek pilavı, Buhara pilavı gibi çeşitler Orta Asya‘da geçen günlere ait. O dönemden sonra pirinç ile olan içli dışlılığımız ilerlemiş adeta pirinçten yapılan pilavlar ‘kutsal’ mertebesine ulaşmış.


PİRİNÇ TARİHÇESİ

Tahıllar insan hayatının devamında çok önemli ve vazgeçilmez bir özelliğe sahip. Konsantre protein, karbonhidrat ve yağ kaynağı oldukları için çok uzun süre saklanabiliyorlar. İnsan ırkının kültürel gelişiminin dönüm noktası, binlerce yıl önce tahıl üretiminin az da olsa kontrolüne geçişiyle başlamış. Geniş tahıl tarlalarının oluşması; göçebelikten yerleşik hayata geçilmesine, gıdaların bir merkezde toplanmasına ve nüfusun daha büyük sosyal bir yapı kazanmasına yol açmış. Bunun sonucunda ürün takibi için organizasyon ve planlama ihtiyacı doğmuş. Böylelikle tarımın gelişimi, insan beyninin ve düşüncesinin de gelişimini ateşlemiş. Hatta ölçü birimleri dahi tahıllara göre hesaplanmış.


PİRİNCİN HİKAYESİ NEDİR?

Bu gelişimin en iyi örneklerinden biri de pirinç ekimi. Dünya nüfusunun yarısının ana besin maddelerinden biri olan pirincin hikayesi Himalaya Dağları’nın eteklerinde M.Ö. 300’lerde başladı. Yaklaşık 3000 yıl önce Hintliler tarafından Çin’e getirilen pirince çok büyük bir değer verildi. Özellikle de Çinli imparatorlar tarafından... Bengal, Java ve ve Mekong nehrinin deltaları pirinç tarlaları olarak kuruldu. Daha sonra batıda İran’a ve güneyde Endonezya‘ya doğru bir yolculuğa başladı bereket tanesi. 3. ve 4. yüzyıllarda Suriye ve Mısır’a, 10. yüzyılda ise Hintli ve Arap tüccarlar tarafından Afrika ve Madagaskar’a götürüldü. 14. yüzyıldan itibaren de Avrupa’nın en önemli gıdalarından biri olmaya başladı.


PİRİNÇ NEDİR? NASIL YETİŞİR?

Pirinç, buğdaygillerden olan bütün öteki bitkilere çok benzese de, onlardan ayıran en büyük özelliği köklerinin bol su istemesi. Pirinç, 1 yıllık bir bitki. Yalnız çok sıcak iklimli bölgelerde iki yıllık da olabiliyor. Boyu ise 1-1.5 metre arasında. Yaprakları uzun ve düzgün. Pirinçler yeni büyümeye başladıkları sırada dik dururlar. Taneleri olgunlaşınca saplar eğilip bükülerek suya girer. Uzaktan bakılınca, pirinç tarlaları, bataklıkları andırır. Pirinç köklerini kaplayan su aşağı yukarı yarım metre kadar olmalı. Bu suyun dibi de, sulu bir çamur tabakası olmalı. Ancak, bu tabakanın altında da bir kil tabakası olursa, toprak suyu emmez. Bundan dolayı pirinç her yerde yetiştirilemiyor. 


PİRİNÇ BİR MEVSİMDE NE KADAR MAHSUL VERİR?

Son derece üretken olan pirinç, bir mevsimde iki kez mahsul verebiliyor. 2500’e yakın pirinç çeşidi var. Bunların bazıları kızıl, bazıları mavi ve mor renklidir. Başlangıçta pirinç de, buğday gibi kuru toprağa ekiliyordu. Sulak çeltik tarlaları, Çin’ de gerçekleştirilen tarımsal-ekolojik devrimin bir sonucu. Bu devrimle pirincin veriminde ve üretimi için gerekli emek gücünde de bir artış gerçekleşti.


SİSTEMLİ İLK PİRİNÇ TARIMI

Pirinç, ilk önce Güney Çin’ de özellikle Yangtze havzasında ekildi. Her açıdan daha çok önem verilen kuzeyin önemi azaldı. Nüfus, güneyde yoğunlaştı. Bu bölgeye pirinç gelmeden önce bol bol darı ve buğday ekimi yapılıyordu. Ancak pirinçle olan tanışmadan sonra pirinç ekimi hayatlarını yönlendiren ve şekillendiren yiyecek oldu. 


ÇİN'DE PİRİNCİN ÖNEMİ;

Çin’de pirinç, yetişme koşullarından ötürü hem emek, dolayısıyla artan bir nüfusu gerektirmiş, hem de binlerce yıldan beri sürekli artan nüfusu besleyebilmiş. Bugün bile bir Çinli köylü günde 3600 kalori alıyorsa bunun 3500’ ünü pirinçten karşılıyor. Pirinç ekimi Çin’de çoğu zaman yalnızca insan gücü gerektiriyor. Bu da bitmez tükenmez bir insan emeği demek. Çin’ de hayvancılık fazla gelişmediği için (çünkü pirinç tarlalarının genişliği hayvanlara otlak bırakmıyor) mandanın gücünden yararlanmayla sınırlı kalınmış. Tarlalar, yamaç ve eğimlerde, set set düzenlenip suyun sürekli birinden öbürüne akması sağlanıyor. Duru su, sıtma taşıyan sivrisineklere uygun olduğu için tehlikeli. Sürekli akan çamurlu su tercih ediliyor. Her şeyin yolunda gitmesi durumunda bu tarlalardan yılda üç kere hasat toplanıyor.


PİRİNÇ ASYA TOPLUMLARININ BAŞLICA BESİNİ

Aynı zamanda pirinç ekimi, Çin’de kalıcı ve etkili bir bürokratik sistemi, dolayısıyla merkezi imparatorluğu teşvik etmiş, sonunda da zorunlu kılmış. Pirinç, diğer Asya toplumlarının da başlıca besini olmakla birlikte, ekimi Çin’ deki kadar sistematikleşmemiş. Hindiçini, Sri lanka, Endonezya gibi tropikal ormanlarla kaplı ülkelerde pirinç, özel tarlaların yapılması için yakılan orman alanlarına ekiliyor. İklim tropikal olduğu için de son ekilen tarla verimsizleştikten sonra daha önceden hazırlanan tarlalarda ekim yapılıyor.



PİRİNCİN MUTFAKTAKİ YERİ NEDİR?

Günümüzde bütün dünyada pirinç yetiştiriliyor ama dünya üretiminin yüzde 95’i Asya‘da. Asyalılar pirinci genelde haşlayarak yiyor. Pirinçten başka her şey, sebze ve et çeşitleri, nötr lezzetli bu yemeğin katığı oluyor.

  • İRAN MUTFAĞINDA PİRİNÇ;

İran mutfağında da pirincin hakimiyeti çok hissediliyor. Ancak pirinç üst sınışarın besini olarak kabul ediliyor. Hindistan’ ın ince uzun Patna pirinçleri, Basmati pirinçleri, gene onlar gibi ince ve kokulu Amber-bu pirinci İran’ ın ünlü çilavının temel malzemesi. Bu ülkede baharatın yanı sıra pilav çeşitleri meyveyle de pişiriliyor.

  • İTALYAN MUTFAĞINDA PİRİNÇ;

İtalyanların ünlü Risotto‘ları ise pilavın farklı pişirilmiş bir başka formu. Kısa ve tombul olan bir pirinç çeşidi krema ve peynirle pişiriliyor. Ağır ateşte suyunu çektirme ve suda haşlama yönteminden farklı olarak pirincin üzerine gerektiğinde et veya tavuk suyu eklenerek pişiriliyor. Lapa görünüme sahip olan Risotto, İtalyan mutfağının en gözde tatlarından biri.

  • İSPANYOL MUTFAĞINDA PİRİNÇ;

İspanyolların günün her öğününde yedikleri, sebze, et, balık çeşitleriyle ve zengin bahar seçenekleriyle tatlandırıp büyük tencerelerde pişirdikleri Paella, görkemli lezzetiyle tadan herkesi büyülüyor. Besleyici değeri yüksek olan paellanın yapımı, içindeki malzemeye göre bölgeden bölgeye değişiyor.

  • TÜRKİYE'DE PİRİNÇ;

Ülkemizde 1000 yıldır ekimi yapılan pirincin mutfağımızda ayrı bir yeri var. Çorbalara, dolmalara, sarmalara hatta bazı sebze yemeklerine eklerken zengin pilav çeşitlerimizi de unutmamak gerekiyor. Domatesli, patlıcanlı, şehriyeli, zeytinyağlı hazırlanan midyeli pilav ve daha birçok çeşidiyle pirincin hakkını vermiş bir toplumuz. Özellikle de pilava et suyu ve tavuk suyu ekleme fikri atalarımıza ait. Tereyağlı pilav ise o nefis tadıyla bağımlılık yaratıyor.


TÜRKİYE'DE EN FAZLA BİLİNEN PİRİNÇ ÇEŞİTLERİ NEDİR?

Pirinç türleri arasında en bilinenleri baldo, basmati, İran pirinci, yasemin kokulu pirinç ve kabuklu pirinç. Yapılacak yemek ya da tatlıya göre değişik pirinç türleri kullanılıyor. Bunlara, yapıldığı yemeğin adına ve niteliğine göre pilavlık, dolmalık, kırık pirinç vb adlar veriliyor.


DÜNYANIN EN ÖNEMLİ PİRİNÇ ÜRETİCİLERİ

Dünyada önemli pirinç üreticileri Çin, Hindistan, Tayland, ABD, Vietnam ve Mısır’dır. Ülkemizde Trakya, Gönen, Kastamonu, Sinop, Samsun’da ekimi yapılıyor. Yerli üretim yılda 200 bin ton. İhtiyacın büyük kısmı USA, Mısır ve Avustralya’dan ithal edilerek karşılanıyor. Mutfağımıza ve diğer ülkelerin mutfaklarına ait pirinç yemeklerini bu dosyaya sığdırmak mümkün değil. Daha çok mutfağımızdan örnekler vermeye çalıştık.



PİRİNÇ ÇEŞİTLERİ NELERDİR? (TİPLERİNE GÖRE)

Pirincin dünyada çok fazla çeşidi var ve Uzakdoğu pirinçlerinden bazıları, özellikle nişastalı olanlar, haşlanmak ve kaynatılmaktan başka buharda pişirmeye de yatkın. Haşlandıktan sonra çeşitli et ve sebzelerle kavrulan pilav (fried rice), Çin’den çok, Batı‘daki Çin lokantalarında tüketilen bir yemek. Hintli ve Pakistanlılar’ın da pirinç ile yapılan yemekleri çok zengin. Özellikle de pilavları... Türlü baharat, et ve sebze çeşitleriyle tatlandırılan bu pilavlar pirincin, içindeki baharatların tadını alabilmesi için çok üzün sürede pişiriliyor. Pirinç, bu ülkelerin de başlıca besini. Ancak cinsi ve pişirilişi Çin ve diğer Uzakdoğu tarzlarından farklı. Tüm dünyanın severek tükettiği kendine özgü kokusu olan Basmati pirinç, Hindistan’ın kuzeyinde yetişiyor.

  • Uzun taneli pirinç: Uzunluğu eninin 4 veya 5 katı. Uzun ve ince olan taneler pişirildiğinde tane tane ve yumuşak olur.
  • Orta boy taneli pirinç: Uzunluğu eninin 2 veya 4 katı olan kısa ve geniş tanelerdir. Pişmiş taneler nemli ve yumuşak olur. 
  • Kısa taneli pirinç: Kısa, tombul, hemen hemen yuvarlak olan taneler. Pişmiş taneler birbirine yapışır.
  • Aromatik pirinç: Kavrulmuş fındık veya patlamış mısıra benzer bir doğal aroması var. En yaygın aromatik pirinçler basmati, jasmine ve della.
  • Basmati pirinci: Pişirildiğinde kuru ve tane tanedir. Sadece uzunlamasına şişerek ince, uzun bir şekil alır.
  • Della pirinci: Uzun taneli pirinç ile ABD’de geliştirilen basmati pirincinin çaprazlamasıdır. Basmati’ye benzer bir aroması var. Pişirildiğinde kuru ve tane tane olur. Taneler hem uzunlamasına hem de genişlemesine şişer.
  • Tatlı pirinç: Kısa, tombul, opak tanelidir. Pişirildiğinde pirinç şeklini kaybeder. Çok yapışkan ve glütenli olur.
  • Jasmine pirinci: Pişirildiğinde yumuşak, nemli ve birbirine yapışık olan ince, uzun taneli bir pirinç.
  • Baldo pirinç: Hafif sarımtrak renkli baldo pirinç, vitamin ve mineral açısından zengindir. Salata ve pilavlarda kullanılır.
  • Arborio pirinci: Tanesinin ortasında beyaz benek bulunan şeffaf yapılı, tombul bir pirinç. En yaygın kulllanımı Risotto’dur. Bu pirinç ortası sakız gibi, etrafındaki dokuda yapışkan bir form oluşturur.
  • Yabani pirinç: Diğer çeşitlere göre daha fazla protein içerir ve birçok tahılda eksik olan lisin adlı amino asit açısından çok zengindir. Adı pirinç olmasına karşın yulafın yabani bir akrabasıdır.


PİRİNCİN BESİN İÇERİĞİ 

  • Pirinç B vitaminleri, lif ve mineraller özellikle de kalsiyum ile demir açısından çok zengin bir besin. Et ve sebzelerle bütünleşerek besinsel değeri daha da artıyor.
  • Pirincin içeriğinde kaliteli protein ve zengin aminoasitler bulunuyor. Bu açıdan bakıldığında pirinç makarnaya oranla daha çok besinsel değerler içeriyor.   
  • Yüksek miktarda nişasta içeriyor. Bu nedenle 1-2 saat içinde hazmedilebiliyor. Oysa makarnanın hazmı daha uzun sürüyor, 3-4 saat gibi.
  • Kolesterol içermiyor. Düşük miktarda sodyum içermesi nedeniyle kalp-damar ve yüksek tansiyon hastalarına pirinç yemeleri öneriliyor.
  • İdeal bir dengeleyici. Mide sorunları olanlar, hazımsızlık çekenler ve karaciğer rahatsızlığı olanlara pirinç iyi geliyor.
  • Rafine pirince oranla kepekli pirinç daha yararlı. Vitamin, mineral, lipid ve besinsel lifler açısından daha zengin. Kepekli pirinç parlak rengini daha fazla yağ içermesine borçlu. Ancak beyaz pirince göre daha uzun süre pişmesi gerekiyor.


İŞLENMİŞ PİRİNÇ ÜRÜNLERİ

Pirinç unu: Kabuksuz ve esmer pirincin öğütülmesiyle elde edilir. Glütene ve buğday unu ürünlerine karşı alerjisi olanlar için bir alternatif aynı zamanda. Pirinç unundan yapılan hamur, cips ve başka aperatif yiyeceklerin ve kahvaltı ürünlerinin üretiminde kullanılıyor.

Pirinç nişastası: Soyulmuş pirincin ana bileşenidir. Soyulmuş pirincin kuru ağırlığının yüzde 90 ile 93’ünü oluşturur. Pirinç nişastası, sos ve tatlı yapımında iyi bir kıvam artırıcıdır.


Şunlara da göz atın;


Yeniliklerden haberdar olun!

Lezzet’ten sürekli haberdar olmak istiyorsanız e-posta adresinizi girerek kaydolun!