Hamsi denildiğinde çoğu kişinin aklına küçük ve ince yapılı balıklar gelir. Ancak hamsiler arasında boyut açısından belirgin farklılıklar bulunabilir. Özellikle Karadeniz'de balığın büyüklüğünü ifade etmek için yöresel ve günlük kullanımlara rastlanır. Bu nedenle “Hamsinin büyüğüne ne denir?” sorusunun yanıtı, kullanılan bölgesel ifadeye ve balığın gerçekten hamsi olup olmadığına göre değerlendirilmelidir.
Hamsinin normalden daha büyük olanları günlük kullanımda genellikle “iri hamsi” olarak adlandırılır. “Büyük hamsi” ifadesi de aynı anlamda kullanılabilir. Bunlar ayrı bir balık türü değil, aynı hamsi türünün daha büyük bireyleridir. Hamsilerin boyları yaş, beslenme ve yaşam koşullarına bağlı olarak farklılık gösterebilir. Bu nedenle balığın iri olması tek başına ona farklı bir tür adı verilmesini gerektirmez. Balıkçıda “iri hamsi” dendiğinde genellikle daha büyük boydaki hamsiler anlaşılır.
“Kraça” kelimesi bazı bölgelerde hamsiyle ilgili kullanılan yöresel bir ifade olarak karşınıza çıkabilir. Ancak bu kelimenin Türkiye'nin her yerinde iri hamsinin standart adı olduğunu söylemek doğru değildir. Yöresel balıkçılık terimleri bölgeden bölgeye farklı anlamlarda kullanılabilir. Bu nedenle “kraça kesin olarak büyük hamsinin adıdır” şeklinde genelleme yapmak yanıltıcı olabilir. Özellikle Karadeniz yöresinde kullanılan balık adlarında yerel söyleyiş farklılıkları bulunur. Bir balıkçıdan duyulan bu tür bir ifadeyi değerlendirirken hangi yörede kullanıldığına bakmak gerekir.
İri hamsiler görünüş olarak bazı küçük pelajik balıklarla karıştırılabilir. Özellikle çaça gibi benzer görünüme sahip balıklar, boyut ve vücut yapısı açısından hamsiyle karşılaştırılabilir. Ancak hamsi ve çaça aynı balık değildir. Hamsinin bilimsel adı Engraulis encrasicolus olarak bilinir ve kendine özgü vücut yapısı vardır. Bu nedenle yalnızca balığın büyük olmasına bakarak farklı bir tür olduğu sonucuna varılmamalıdır. Balığın türünü belirlemek için görünüşünün yanı sıra satıldığı yerdeki balıkçı tanımı ve tür bilgisi dikkate alınmalıdır.
Hamsilerin tamamı aynı boyda olmaz ve farklı büyüklüklerde bireylerle karşılaşmak normaldir. Balığın yaşı, beslenme durumu ve yaşadığı çevresel koşullar büyüme üzerinde etkili olabilir. Mevsime ve avlanılan bölgeye göre satışa sunulan hamsilerin ortalama boylarında da farklılık görülebilir. Bu nedenle bir yerde iri kabul edilen hamsi, başka bir bölgede daha farklı bir boy sınıfında değerlendirilebilir. Mutfakta ise “iri hamsi” ifadesi çoğunlukla daha etli ve büyük balıkları ayırt etmek için kullanılır. Kısacası hamsinin büyüğüne en anlaşılır biçimde “iri hamsi” denir; yöresel adlar ise bölgeye göre değişebilir.
Şunlara da göz atın: