Doğu Anadolu mutfağının sevilen lezzetlerinden biri olan otlu peynir, geleneksel üretim yöntemleriyle hazırlanan özel bir süt ürünüdür. Özellikle kahvaltı sofralarında tüketilen bu peynir, yoğun aroması ve kendine özgü dokusuyla diğer peynir çeşitlerinden ayrılır. Peynirin karakteristik tadının oluşmasında süt kadar içerisine eklenen bitkiler de önemli rol oynar. Bölgenin doğal bitki örtüsünden toplanan çeşitli otlar, belirli işlemlerden geçirildikten sonra peynir yapımında kullanılır. Her bitkinin kendine has aroması, ortaya çıkan peynirin lezzet profilini farklılaştırır.
Sirmo, Van otlu peynirinin hazırlanmasında en çok kullanılan bitkilerden biridir. Halk arasında yabani sarımsak olarak da bilinen bu ot, keskin kokusu ve belirgin aromasıyla dikkat çeker. İnce uzun yapraklara sahip olan sirmo, peynire sarımsağı andıran yoğun bir lezzet kazandırır. Peynir yapımında genellikle temizlenip doğrandıktan sonra sütle elde edilen telemeye karıştırılır. Sirmonun kendine özgü aroması, otlu peynirin geleneksel tadını oluşturan en önemli unsurlardan biridir.
Heliz otu, özellikle Doğu Anadolu Bölgesi'nde yetişen ve yöresel peynir yapımında değerlendirilen aromatik bitkiler arasında bulunur. Kendine özgü kokusu ve hafif keskin tadıyla peynirin lezzetini zenginleştirir. Genellikle ilkbahar aylarında toplanan heliz, kullanılmadan önce dikkatlice ayıklanıp temizlenir. Ardından uygun şekilde doğranarak peynir yapımında kullanılan diğer malzemelerle bir araya getirilir. Heliz otunun miktarı, peynirin aromasının dengeli olması açısından kontrollü şekilde ayarlanır.
Mendo otu, Van ve çevresindeki geleneksel otlu peynir tariflerinde kullanılan yöresel bitkilerden biridir. Özellikle ilkbahar döneminde doğadan toplanan bu ot, kendine özgü aromasıyla peynirin karakteristik lezzetine katkıda bulunur. Peynir yapımından önce yaprakları ayıklanır ve üzerindeki toprak kalıntılarından arındırmak için iyice yıkanır. Temizlenen mendo otu doğranarak peynir telemesine karıştırılır ve diğer otlarla birlikte homojen şekilde dağıtılır. Kullanıldığı peynir çeşidine göre aroması daha baskın veya hafif hissedilebilir.
Yabani kekik, otlu peynirin hazırlanmasında kullanılan aromatik bitkiler arasında yer alır. Kendine has kokusu ve hafif baharatlı tadıyla peynirin lezzetini tamamlar. Diğer otlara kıyasla daha yoğun bir aromaya sahip olduğu için genellikle ölçülü miktarda kullanılır. Temizlenip uygun şekilde hazırlandıktan sonra doğranarak peynir karışımına eklenebilir. Yabani kekik, özellikle sirmo ve heliz gibi bitkilerle bir araya geldiğinde otlu peynirin kendine özgü aromasının oluşmasına yardımcı olur.
Önemli not: Otlu peynirde kullanılan bitkiler üreticiye ve yöreye göre farklılık gösterebilir. Doğadan toplanan otların doğru teşhis edilmesi önemlidir; benzer görünümlü bazı yabani bitkiler zehirli olabilir.