Domates kururken kararmasının sebeplerinden biri, dokulardaki doğal enzimlerin aktif hale gelmesidir. Kurutma sırasında oksijenle temas eden bileşikler kimyasal reaksiyonlar başlatarak rengi koyulaştırır. Yüksek sıcaklık ve doğrudan güneş ışığı pigmentlerin bozulmasını hızlandırır. Ayrıca suyun hızlı buharlaşması, hücre yapısının değişmesine ve renk kaybına yol açar.
Domatesin içinde doğal olarak polifenol oksidaz adlı bir enzim bulunur. Bu enzim, domates dokusundaki fenolik bileşiklerle temas ettiğinde oksidasyon reaksiyonu başlatır. Oksidasyon, domatesin renginin kahverengileşmesine yol açar. Kurutma sırasında dokular yumuşar ve enzimler daha aktif hale gelir. Bu nedenle domates, doğrudan güneşte veya yüksek sıcaklıkta kurutulduğunda kararabilir. Enzimatik kahverengileşme, domatesin tadını da hafifçe etkileyebilir.
Domates doğal asitler içerir; özellikle sitrik ve malik asitler önemlidir. Kurutma sırasında oksijenle temas eden bu asitler kimyasal reaksiyona girer. Bu reaksiyonlar, domatesin renk pigmentlerini bozar ve kararmaya neden olur. Asitlerin oksidasyonu özellikle güneşte hızlı kurutulan domateslerde belirgindir. Düşük sıcaklıkta veya gölgede kurutma, bu süreci yavaşlatır. Böylece renk daha uzun süre korunabilir.
Domates, doğal şekerler içerir ve kururken bu şekerler proteinlerle reaksiyona girebilir. Bu reaksiyon, Maillard reaksiyonu olarak bilinir ve kahverengi renk oluşumuna yol açar. Kurutma sırasında ısı arttıkça bu reaksiyon daha hızlı gerçekleşir. Maillard reaksiyonu aynı zamanda domatesin tadını da değiştirir. Yüksek ısı ile yapılan kurutmalarda bu kararma daha belirgin olur. Bu nedenle düşük sıcaklıkta uzun süreli kurutma tercih edilir.
Güneş ışığı, domatesin doğal pigmentlerini bozabilir. Özellikle UV ışınları, likopen ve karotenoidleri etkiler. Bu pigmentlerin bozulması, domatesin koyulaşmasına sebep olur. Doğrudan güneşte kurutma, bu kararmayı hızlandırır. Gölgede veya kontrollü sıcaklıkta kurutma, renk kaybını azaltır. Işık, sadece kararmaya değil, aynı zamanda vitamin kaybına da neden olabilir.
Kurutma sırasında domatesin içindeki su hızla uçar ve dokusu büzülür. Bu büzülme, hücre duvarlarının kırılmasına ve oksidatif reaksiyonların artmasına yol açar. Hücrelerdeki pigmentler serbest kalır ve kararma daha belirgin olur. Hızlı kurutma, sıcaklık ve oksijen ile birleşince renk değişimini hızlandırır. Yavaş ve düşük sıcaklıkta kurutma, kararmayı azaltır ve daha homojen bir kırmızı renk sağlar. Su kaybı aynı zamanda aromayı yoğunlaştırır ama rengin kararmasını tetikleyebilir.
Şunlara da göz atın:
Domates Ne Kadar Sürede Kurur?