Bir bardak şerbet, Osmanlı sofrasında “Buyurun” demenin en sessiz ve lezzetli yoluydu. Ramazan’da oruç sonrası mideyi yormayan içimiyle öne çıkar, bayram sofralarında ise misafirperverliğin ilk ikramı olarak sunulurdu. Saray mutfağından halk sofralarına uzanan bu gelenekte şerbet; meyve, çiçek, baharat ve köklerle hazırlanır; her biri farklı bir hâle, zamana ve ihtiyaca karşılık gelirdi. Gül, reyhan, papatya gibi çiçekler; tarçın, karanfil, zencefil gibi baharatlar yalnızca lezzet değil, aynı zamanda şerbetlere karakter kazandırırdı. Bugün hâlâ mutfağımızda yaşayan bu tarifler, geçmişten bugüne taşınan bir ferahlık geleneğini hatırlatıyor; ölçülü tatlılıkları ve doğal aromalarıyla sofraya bir denge getiriyor.
Malzemeler
6 su bardağı su
1 su bardağı toz şeker
1 su bardağı vişne
4 adet kurutulmuş erik
1 su bardağı kuru üzüm
20 g taze zencefil (dilimlenmiş)
1 adet çubuk tarçın
5 adet karanfil
Süslemek için (isteğe bağlı)
Limon dilimleri
Nane yaprakları
Yapılışı
Su ve toz şekeri geniş bir tencereye alın, şeker tamamen eriyene kadar karıştırın. Vişne, kurutulmuş erik ve kuru üzümü ekleyin. Ardından taze zencefil dilimleri, çubuk tarçın ve karanfili ilave edin. Karışımı orta ateşte kaynamaya bırakın. Kaynamaya başladıktan sonra altını kısın ve aromalar çıkana kadar yaklaşık 20–25 dakika kaynatın. Ocaktan aldıktan sonra oda sıcaklığında dinlendirin. Şerbeti süzgeçten geçirerek meyve ve baharatları ayırın. Buzdolabında soğuttuktan sonra limon dilimleri ve taze nane yapraklarıyla süsleyerek servis edin.
Malzemeler
300 g kırmızı erik
1 lt su
6–7 adet karanfil
1 adet çubuk tarçın
1 su bardağı toz şeker
1 adet limonun suyu
Yapılışı
Kırmızı erikleri bol suyla yıkayın, çekirdeklerini çıkarın ve iri parçalar halinde doğrayın. Derin bir tencereye suyu alın, doğranmış erikleri ekleyin. Kırmızı erik yerine ya da yanında kuru erik kullanarak daha koyu ve yoğun aromalı bir şerbet elde edebilirsiniz. Karanfil ve çubuk tarçını ilave ederek orta ateşte kaynamaya bırakın. Kaynamaya başladıktan sonra altını kısın; erikler yumuşayıp rengini verene kadar yaklaşık 15–20 dakika kaynatın. Ocaktan alın ve karışımı süzgeçten geçirerek posa ile baharatları ayırın. Süzülen sıcak şerbete toz şekeri ekleyip karıştırarak tamamen eritin. Ilındıktan sonra limon suyunu ilave edin. Buzdolabında 1–2 saat soğuttuktan sonra servis edin.
Malzemeler
1 lt sıcak su
3/4 su bardağı toz şeker
1 demet reyhan (sap ve yapraklarıyla)
1/2 adet limon
1 adet çubuk tarçın
1–2 adet karanfil
Yapılışı
Reyhanları sap ve yapraklarıyla birlikte geniş bir kaba alın. Limon ve toz şekeri ekleyerek reyhanlar iyice rengini verene kadar ovun. Tarçın ve karanfili ilave edin. Üzerine sıcak suyu ekleyip karıştırın. Karışımı oda sıcaklığına gelene kadar bekletin. Soğuduktan sonra buzdolabına kaldırın. Dinlenen şerbeti delikli bir süzgeçten geçirerek süzün ve soğuk olarak servis edin.
Malzemeler
Yarım su bardağı taze yaban mersini
Yarım su bardağı taze ahududu
Yarım su bardağı taze böğürtlen
Yarım su bardağı toz şeker
1 litre su
Yapılışı
Meyveleri bol suyla yıkayın, süzgece alıp fazla suyunu süzdürün. Geniş bir tencereye alın. Üzerine toz şeker ve suyu ekleyin. Karışımı kaynamaya bırakın. Kaynadıktan sonra kısık ateşte 10–12 dakika daha pişirin ve ocaktan alın. Soğuduktan sonra blender’dan geçirerek pürüzsüz hale getirin. Bardaklara paylaştırarak soğuk servis edin.
Malzemeler
320 g temizlenmiş kokulu pembe gül yaprağı
640 g toz şeker
Yapılışı
Gül yapraklarını az miktarda suyla birlikte tencereye alın ve bir taşım kaynatın. Gülün rengi suya geçmeli ancak yapraklar rengini tamamen kaybetmemelidir. Elde edilen gül suyunu ince delikli bir tülbentten süzün. Ilıkken toz şekeri ekleyip karıştırarak eritin. Soğuduktan sonra servis edin.
Malzemeler
3 lt su
6 adet çubuk tarçın
20 adet karanfil
1 kg toz şeker
1 adet nöbet şekeri (baklava dilimi şeklinde)
150 g kavrulmuş badem (kıyılmış)
Yapılışı
Büyük bir tencereye 2.5 litre su, toz şeker ve nöbet şekerini alın. Kaynama noktasına gelince ocaktan alın. Tarçın ve karanfili tülbente sarın, yarım litre suda yaklaşık 20 dakika kaynatın. Baharatlı suyu şekerli karışıma ekleyin. Servis ederken bardakların dörtte üçüne şerbet doldurun, üzerine kıyılmış, kavrulmuş badem serpin. Sıcak ya da soğuk olarak sunabilirsiniz.
Malzemeler
2 kg papatya
1.5 kg toz şeker
2 g limon tuzu
2 adet limon
2 lt su
Yapılışı
Papatyaları temiz bir süzgeçte bol suyla birkaç kez yıkayarak üzerindeki tozu iyice temizleyin. Büyük bir kavanoza alın. Üzerine 2 litre su ve limon tuzunu ekleyin. Limonların suyunu ilave edin, kavanozun kapağını sıkıca kapatın. Rengini ve aromasını suya vermesi için oda sıcaklığında 5–6 gün bekletin. Papatyalar solgunlaşıp rengini verdikten sonra kavanozdan çıkarın. Kalan sıvıya toz şekeri ekleyip iyice karıştırın. Karışımı ince delikli tülbentten süzün, buzdolabında soğutun ve soğuk servis edin.
Şeker, meyve ve baharatların aroması suya geçtikten sonra eklenirse şerbetin tadı daha belirgin olur. Uzun süre kaynatmak şerbeti koyulaştırır; çoğu tarif için 15–25 dakika yeterlidir. Tarçın, karanfil ve zencefil gibi güçlü baharatlar tülbente sarılarak kullanıldığında aroma daha kontrollü yayılır. Şerbeti süzerken ince süzgeç veya tülbent tercih etmek, bulanıklığı ve tortu hissini önler. Limon suyu veya limon tuzu, şerbet ılıdıktan sonra eklendiğinde tazelik korunur. Şerbeti önce oda sıcaklığında dinlendirmek, ardından buzdolabında soğutmak lezzetin oturmasını sağlar. Cam veya porselen kaplarda servis edilen şerbetler, aromayı nötr biçimde korur. Metal kaplarda tat değişikliği olabilir. Çiçekli ve baharatlı şerbetler bir gece dinlendiğinde daha yuvarlak ve içimi kolay bir tat kazanır.