1 litre sütten çıkan tereyağı miktarı, sütün içerdiği doğal yağ oranına bağlı olarak değişir ve her süt aynı verimi sağlamaz. Tereyağı üretimi sırasında önce kaymak ayrılır, ardından kaymak çırpılarak tereyağı elde edilir. Geleneksel yöntemlerle hazırlanan tereyağı hem lezzeti hem de doğal aromasıyla öne çıkarken, üretim sürecindeki küçük farklılıklar verimi etkileyebilir. Bu nedenle 1 litre sütten elde edilen tereyağı miktarı ortalama değerler üzerinden değerlendirilmeli, kesin bir sonuç olarak kabul edilmemelidir.
1 litre sütten elde edilecek tereyağı miktarı öncelikle sütün yağ oranına bağlıdır. İnek sütünde ortalama yağ oranı %3 ila %4,5 arasında değişir. Bu nedenle her süt aynı miktarda tereyağı vermez. Yağ oranı yüksek olan sütlerden daha fazla kaymak elde edilir. Kaymak doğru şekilde çırpıldığında tereyağına dönüşür. Ortalama şartlarda 1 litre tam yağlı sütten yaklaşık 35–50 gram tereyağı elde edilebilir. Doğal beslenen hayvanlardan elde edilen sütlerde bu miktar biraz daha yüksek olabilir.
Evde yapılan tereyağı ile fabrikalarda üretilen tereyağı arasında verim açısından farklılık bulunur. Ev ortamında kaymağın tamamen ayrıştırılması her zaman mümkün olmayabilir. Bu durum elde edilen tereyağı miktarını azaltabilir. Endüstriyel tesislerde ise gelişmiş ekipmanlar sayesinde süt yağı daha verimli şekilde ayrılır. Böylece aynı miktardaki sütten daha fazla tereyağı üretilebilir. Ev yapımında deneyim arttıkça verim de yükselir. Ancak doğal yöntemlerde küçük miktarda yağın ayranda kalması normal kabul edilir.
Tereyağı üretiminin temel hammaddesi kaymaktır. Süt ne kadar fazla kaymak oluşturursa elde edilecek tereyağı da o kadar fazla olur. Taze sağılan ve dinlendirilen sütlerde kaymak tabakası daha belirgin şekilde oluşur. Homojenize sütlerde ise kaymağın ayrılması oldukça zordur. Bu nedenle market sütlerinden yapılan tereyağı miktarı genellikle daha düşük olabilir. Geleneksel yöntemlerde çiğ süt tercih edilmesinin önemli nedenlerinden biri budur. Kaliteli kaymak, lezzetli ve aromatik tereyağı elde edilmesini sağlar.
Genel bir hesaplama yapmak gerekirse 20–25 litre tam yağlı sütten yaklaşık 1 kilogram tereyağı elde edilir. Bu oran dikkate alındığında 1 litre sütten ortalama 40–50 gram tereyağı çıkması beklenir. Ancak bu miktar sütün kalitesine ve yağ oranına göre değişebilir. Mevsimsel beslenme koşulları da süt yağını etkileyen önemli faktörlerden biridir. İlkbahar ve yaz aylarında doğal otlarla beslenen hayvanların sütü genellikle daha yağlı olur. Bu nedenle aynı miktardaki sütten daha fazla tereyağı üretmek mümkün hale gelir. Sonuç olarak 1 litre sütten çıkacak tereyağı için kesin bir rakam vermek yerine ortalama 35–50 gram aralığı en gerçekçi tahmindir.
Şunlara da göz atın: