Gülünü yitiren şehir: Kırşehir

Bir zamanlar güllerin mis gibi koktuğu, bülbüllerin şakıdığı bir kentmiş Kırşehir. Söylenceye göre, kent kurulurken binaların harcında bol bol gül suyu kullanılmış. Adı da Gülşehri'ymiş doğal olarak. Burada yetişen güllerin eşi benzeri yokmuş. Zamanla ne gül kalmış ne bülbül... Uçsuz bucaksız kırın ortasında yükselen bu koca kente bu kez de Kırşehir ismini uygun görmüşler. Kırşehir, Ahiliğin ve Bektaşiliğin merkezi olmuş. Ahi Evranı Veli (1171-1261) burada yaşamış ve Ahilik felsefesinin temellerini burada atmış. İlk Türkçecilerden Aşık Paşa (1271-1373), burada doğmuş ve yaşamış (Aşık Paşa'nın yaşadığı devirde Fars dili çok yaygın olarak kullanılmakta iken o, Garipnâme isimli eserini Türkçe olarak yazmış). Sulucakara Höyük'te yaşayan Hacı Bektaş-ı Veli ile halk aşığı Yunus Emre Kırşehir'i mesken tutmuş. Son yıllarını Kaman'da geçiren ünlü halk ozanı Dadaloğlu'nun mezarı da burada (Kaman).
Kırıkkale, Yozgat, Kayseri ve Nevşehir ile komşu olan Kırşehir?de, İç Anadolu Bölgesi'nin tipik beslenme geleneği sürüyor. Zengin olmasa da özellikli bir mutfağı var Kırşehir'in. Hamurlu yemekler, hamur işleri, et ve süt ürünleri ağırlıkta. Patlıcan, domates, sivribiber ve fasulye gibi sebzeler bolca yetişiyor. Çeşitli meyveler dilimlenip güneşte kurutularak (kak) kışın çerez olarak tüketiliyor ya da komposto yapılıyor. Armut ve üzüm gibi meyveler saplarıyla toplanıp 1 gün güneşte bekletiliyor. Saplar yumuşayınca iplere dizilip kiler ya da mahzenlerde tavanlara asılarak saklanıyor. Bu kurutulmuş meyvelerden kışın kadınlar çeşitli tatlılar hazırlıyorlar.
Kırşehir'in Kaman İlçesi'nin cevizi meşhur. 1991 yılından bu yana Kaman Belediyesi'nin öncülüğünde, her yıl ekim ayının ilk hafta sonunda Ceviz Festivali düzenleniyor. Bu etkinlikler sayesinde son 10 yılda Kaman'da yeni ceviz bahçeleri kurulmuş ve ceviz ağacı üretiminde bilimsel yöntemler uygulanmaya başlanmış.

Kırşehir'in tandırda, közde pişen Çömlekte kuru fasulyesi çok meşhurdur.

Köftür ve ceviz sucuğu

Kırşehir, pekmez üretim merkezlerinden biri. Üzümün yanı sıra armut ve elma gibi meyvelerden de pekmez yapılıyor. Toplanan üzümler şirahnede (üzümün çiğnendiği küçük havuz) çiğnenip şırası çıkarılıyor. Şıra kazanlara alınıp kaynatılıyor (Kaynama sırasında pekmez toprağı ilave edilir) ve süzülüyor. Eğlencelerle renklenen pekmez günlerinde çoğunlukla mantı ya da bol etli bulgur pilavı pişiyor kazanlarla. Pekmez çok olursa kadınlar köftür (köfter) ve cevizli sucuk da yapıyorlar. Köftür için pekmeze un ilave edilip pişiriliyor. Pelte kıvamına gelince tepsilere alınıp soğumaya bırakılıyor. Sertleşince baklava biçiminde kesilip nemsiz bir ortamda saklanıyor. Hem köftür, hem de ceviz sucuğu hevenklerde serin yerlerde saklanıp kışın yeniyor. Misafire üzümle birlikte ikram etme geleneği hâlâ sürüyor. Kedi batmaz, pekmezle yapılan bir tatlı çeşidi. Kuru yufkalar ufalanıp tepsiye alınıyor. Üzerine sıcak pekmez dökülüyor ve soğuk olarak servis yapılıyor. Pekmez yapılan her ilde olduğu gibi burada da Pelte hazırlanıyor. Un tereyağında kavruluyor. Biraz su, bir tutam tuz ve pekmez eklenip suyunu çekinceye kadar karıştırarak pişiriyorlar. Karışım tabaklara alınıp üzerine kızdırılmış tereyağı gezdiriliyor.
Yörenin en yaygın yemeği, İç Anadolu'nun pek çok ilinde de yapılan 'Çullama'. Tavuk ya da hindi etleri (göğüs eti) yağ, un ve tavuk suyu eklenip muhallebi kıvamına gelinceye kadar pişiriliyor. Pirzola türü etler küllenmiş ateşe gömülüp yeniyor, ki buna 'Söğürme' diyorlar. Yörede bol miktarda bulunan keme (mantar) özellikle kırsal kesimde çok tüketiliyor. Keme, ateşte közlenip yendiği gibi yemek ya da pilavlara da ekleniyor. Kırşehir'e gidip de Tandırda çömlek paça yemeden dönmek olmaz! Koyun veya kuzunun baş ve ayakları temizlenip çömleğe alınıyor. Sarımsak ve su ilave edilen çömleğin ağzı bir kapakla kapatılıp tandıra gömülüyor. Ben diyeyim 1 saat, siz deyin 2 saat piştikten sonra tandırdan alınan yemeğin üzerine limon sıkılıp yeniyor. Çömlekte kuru fasulyenin de tadına doyum olmuyor. Hazırlanan malzeme yine ağzı kapaklı çömleklerde ve köz halindeki tandırda 2 saat pişiyor. Tarifini verdiğimiz Soğanlama, kışlık ekmek yapımı sırasında hemen her evde pişen hamur işlerinden biri. Tandır yandığında kadınlar kelle, güveç, işkembe gibi yemekleri de sürüyorlar küllerin üzerine. Elbette bu görüntülere şehir merkezinde rastlamak zor. Bunun için köylere ve ilçelere gitmeniz lazım.

Yerel sözlük

Aş: Çorba
Baldırcan: Patlıcan
Devramil: Ayçiçeği
Düğü: İnce bulgur
Dımışkı: Kahve tepsisi
Frek: Domates
Göbelek: Bir tür şapkalı mantar
Gülük: Hindi
Pürçüklü: Mor havuç
Söğürme: Pirzola
Şahman: Sert buğday
Şalak: Olgunlaşmamış kavun ve karpuz
Ütme: Yaş buğday başağının ateşte pişirilmesi
Maplak: Ateş küreği

REHBER

Telefon kodu: 386
İlçeler: Kırşehir (Merkez), Akçakent,
Akpınar, Boztepe, Çiçekdağı, Kaman, Mucur.

Gezilecek yerler

Çağırkan Kalehöyük (Kırşehir-Kaman
karayolu üzerinde), Merkez Kalehöyük, Hashöyük (İl merkezine 35 km uzaklıkta), Mucur Yeraltı Şehri (M.S. 3 ve 4.
yüzyıllarda kurulmuş şehir 7-8 metre
derinde yer alıyor. 42 oda, dehlizler, ahırlar, ibadet yerleri, havalandırma bacaları, gizli yollar ve geçitler bulunmakta.),
Dulkadirli İnli Murat
Yeraltı Şehri (İl merkezine 58 km uzaklıktaki bu yer altı şehri, M.S. 4-5. yüzyıllardan kalmadır. 3 ana mekan ve bu mekanlara
açılan 10 odadan oluşur.),
Kuş Kalesi (Kaman yakınlarında),
Keçi Kalesi (Merkezi bağlı Kızılca Köyü?nün kuzeydoğusunda), Kesikköprü Kervansarayı (Kesikköprü Köyü?nde), Terme Kaplıcası,
Seyfe Gölü Koruma Alanı (Mucur istikametindeki Seyfe Gölü?nde
167 tür su kuşu bulunmakta.)
Hirfanlı Barajı Kuş gözlem alanları?
Cami, türbe, kümbet ve kiliseler: Cacabey (Medresesi) Camii
(İl merkezinde bulunan medrese, 1271-1272 yıllarında yaptırılmış ve günümüzde cami olarak kullanılmakta. Seçuklu döneminde Astronomi Yüksekokulu olarak hizmet vermiş. Yapıdan ayrı olan minaresi de gözlem kulesi olarak kullanılmış.), Ahi Evran Camii ve Türbesi (1482 yılında Ahilik Teşkilatı?nın kurucusu Ahi Evran adına yaptırılan cami ve türbe il merkezinde bulunmakta.), Melik Gazi Kümbeti (il merkezinde), Derefakılı Kiliseleri
(Akçakent İlçesi Derefakılı Köyü?nde.),
Melik Gazi Kümbeti (İl merkezinde),
Kalender Baba Kümbeti, Fatma Hatun Kümbeti, Aşık Paşa Türbesi, Cacabey Türbesi, Süleyman Türkmani Türbesi, Muhterem Hatun Türbesi,
Yunus Emre Türbesi.

Festivaller

Kaman Ceviz Festivali (Ekim ayının ilk haftası, 1 gün.), Ahilik Kültür Haftası (Ekim ayının
2. haftası, 7 gün), Yoğurt Şenliği
(Tatık Köyü, temmuz ayı, 1 gün).

Önemli telefonlar

Valilik: 213 11 25
İl Turizm Müdürlüğü: 214 28 00

Kırşehir yemekleri

Kırşehir usulü yoğurt çorbası

Gendeme

Keşkef (Keşkek)

Soğanlama